Liefdevolle noot vooraf: In mijn artikelen weef ik mijn pedagogische vakkennis en ervaring als coach samen met de rauwe realiteit van ons eigen verlies: onze zwangerschap die bij dertien weken eindigde in een miskraam. Ik kies er bewust voor om hier open over te zijn, omdat het verlangen, de liefde én het verdriet er mogen zijn en niet in de schaduw hoeven te blijven. Bescherm hierin altijd je eigen grens: mocht dit thema momenteel te kwetsbaar of pijnlijk voor je zijn, voel je dan volledig vrij om dit bericht voorbij te laten gaan.
Van overleven naar voelen: de essentie van veerkracht en zelfzorg
Als vrouwen boven de veertig staan we vaak midden in een dynamische levensfase. We combineren verantwoordelijkheden, dragen zorg voor de mensen om ons heen, bouwen aan onze dromen en verwerken soms de rauwe kanten die het leven met zich meebrengt.
In de maatschappij wordt ‘veerkracht’ vaak uitgelegd als snel weer opstaan, de schouders eronder en doorgaan. Maar vanuit de psychologie en pedagogiek – én vanuit mijn eigen ervaring – weet ik dat echte veerkracht iets heel anders betekent.
Veerkracht is niet het vermogen om onbreekbaar te zijn. Het is de ruimte die je jezelf geeft om mee te bewegen met wat er is, inclusief de rustperiode die nodig is om te herstellen.
Het overlevingsmechanisme van de automatische piloot
Ik weet als geen ander hoe het voelt om jarenlang op de automatische piloot te leven. Door een moeilijke jeugd waarin ik me niet gehoord of gezien voelde, sloot ik me af. Toen mijn vader ziek werd, nam ik de zorg voor hem op me. Niet veel later overleed hij, en kort daarna ook mijn moeder.
In plaats van stil te staan bij mijn eigen verdriet, bleef ik zorgen – voor anderen. Toen mijn oma ziek werd, heb ik jarenlang twee dagen per week voor haar gezorgd. Begrijp me niet verkeerd: al deze dingen deed ik met ontzettend veel liefde. Maar achteraf zie ik ook dat ik het deed om maar niets te hoeven voelen.
Ik kon niet bij mijn gevoel en was simpelweg niet gewend dat mijn emoties er mochten zijn. Zorgde ik voor mezelf? Nauwelijks. Ik at mijn emoties weg en als iemand vroeg hoe het met mij ging, stuurde ik het gesprek snel weer naar de ander. Het was een hardnekkig overlevingsmechanisme.
Wanneer je een lange periode van stress, zorg of tegenslag doormaakt, schakelt je zenuwstelsel over op zo’n overlevingsstand. Je gaat door op karakter. Het gevaar hiervan is dat je het contact met je eigen fysieke en emotionele grenzen volledig verliest. De eerste signalen van overbelasting zijn vaak subtiel:
- Een snellere of hogere ademhaling.
- Spanning in je nek, schouders of kaak.
- Minder geduld hebben (voor je omgeving én voor jezelf).
- Een constante onderstroom van innerlijke onrust.
Als we deze signalen blijven negeren, raakt onze batterij onherroepelijk leeg.
Van overleven naar voelen: de spiegel en de herstelreis
Op een gegeven moment besefte ik dat ik dit overlevingsmechanisme niet meer kón en wílde hanteren. Ik besloot aan mezelf te werken via coaching en verschillende vormen van therapie. Het was hard werken om echt naar jezelf te durven kijken.
Midden in deze intensieve periode ontmoette ik mijn partner. Terwijl ik worstelde met verschillende facetten van mezelf, hield hij me een spiegel voor. Hij daagde me uit om mezelf de essentieelste vragen te stellen: Wie ben ik? Wat wil ik? En het allerbelangrijkste: wat voel ik?
Leren voelen, juist wanneer het intens stormt
Dat geleerde vermogen om echt te voelen en niet meer te vluchten in de overlevingsstand, werd recentelijker dan ooit op de proef gesteld. Toen we bij de 13 weken-echo het verschrikkelijke nieuws kregen dat het hartje van ons kleintje, Luz, was gestopt met kloppen, werd de grond onder onze voeten weggeslagen.
De oude Sheila zou haar schouders eronder hebben gezet, doorgegaan zijn en voor anderen zijn gaan zorgen om maar niet te hoeven voelen. Maar nu koos ik bewust voor een andere weg. Hoe intens rauw en verdrietig de periode van de miskraam ook is: ik sta mezelf toe om elke emotie er te laten zijn. De pijn, de machteloosheid, maar ook de immense liefde die we voor ons kindje voelen.
Ik ontdekte dat voelen niet betekent dat je erin verdrinkt of zwelgt. Het betekent dat je de emotie er laat zijn, de fysieke spanning herkent en er woorden aan geeft. Door het verdriet van ons verlies niet weg te stoppen maar aan te kijken, kan ik het erkennen, een plek geven en er samen over praten. Dát is waar veerkracht en zelfzorg in de praktijk om draaien: niet het vermijden van de storm, maar jezelf toestaan om er middenin te voelen.
Ik ben ontzettend dankbaar dat ik de moed heb gevonden om door therapie en coaching te leren voelen, en dankbaar dat mijn partner er in deze zware periode zo onvoorwaardelijk voor mij is.
Zelfzorg is emotieregulatie (ook voor jou als volwassene)
In mijn werk als pedagogisch professional spreek ik vaak over het belang van emotieregulatie bij kinderen. Maar precies hetzelfde principe geldt voor ons als volwassenen.
Zelfzorg is niet alleen het nemen van een warm bad (hoe heerlijk dat ook kan zijn); zelfzorg is in essentie het reguleren van je eigen zenuwstelsel.
Wanneer je merkt dat het je te veel wordt, vraagt je lichaam om vertraging. Het toestaan van die vertraging – het durven voelen in plaats van alleen maar ‘doen’ – is geen zwaktebod, maar de meest effectieve vorm van zelfzorg die er bestaat.
Drie praktische stappen voor meer rust in je dag
Wil je vandaag een eerste stap zetten om uit de overlevingsstand te komen en meer balans te ervaren? Probeer deze drie kleine, haalbare toepassingen:
- Pas de 3-seconden micropauze toe
Voordat je van de ene taak naar de andere overstapt (bijvoorbeeld na een overleg of wanneer je de auto parkeert), stop je 3 seconden. Haal diep adem naar je buik en adem langzaam uit. Hiermee geef je je zenuwstelsel het signaal dat je veilig bent en mag ontspannen. - Herken je ‘Moetjes’
Schrijf op wat je vandaag allemaal ‘moet’ doen van jezelf. Vraag je bij elk punt af: Moet dit echt vandaag, en moet ik het per se doen? Vaak kunnen zaken doorgeschoven worden of losgelaten. - Geef ruimte aan wat er is
Als je je moe, verdrietig, gehaast of gespannen voelt, probeer het niet direct weg te drukken met ‘positief denken’ of door jezelf voor te houden dat je ‘sterk moet zijn’. Zeg simpelweg tegen jezelf: “Ik merk dat ik me nu zo voel, en dat is oké.” Erkenning geeft direct rust.
Je hoeft het niet alleen te doen
Veerkracht bouw je niet in één dag op, en zeker niet alleen. Het is een continu proces van vallen, opstaan, maar vooral: durven stilstaan en hulp durven vragen.
Gun jezelf de tijd om te vertragen wanneer het leven daar om vraagt. Want pas wanneer je jezelf de ruimte geeft om te voelen en op te laden, kun je weer vanuit echte kracht en verbinding in het leven staan.
Herken jij het gevoel van leven op de automatische piloot? En hoe bewaak jij je grenzen op moeilijke momenten? Laat gerust een reactie achter onder dit artikel op de website of praat mee op Instagram!